Một Tháng Tôi Để AI Viết Thay: Phần Chạy Tốt, Và Thứ Hỏng Âm Thầm

Tháng vừa rồi tôi làm một thí nghiệm với chính mình: giao gần như toàn bộ phần viết cho AI, xem nó gánh được tới đâu.

Tôi làm nghề dạy AI — hơn 1.000 khóa đào tạo, gần 2.000 người tôi trực tiếp huấn luyện — nên tôi nghĩ mình biết rõ giới hạn của nó. Hóa ra vẫn có mấy thứ làm tôi bất ngờ, và có một thứ hỏng theo cách tôi không lường trước.

Kể lại đây, cả phần được lẫn phần hỏng.

Thứ chạy tốt hơn tôi tưởng

Việc lặp có khuôn rõ. Soạn email xác nhận, tóm tắt tài liệu dài, dựng dàn ý, chuyển một nội dung sang ba định dạng khác nhau. Những việc này AI làm nhanh hơn tôi và chất lượng ổn định.

Việc tôi ngại bắt đầu. Đây mới là phần bất ngờ. Có những bài tôi trì hoãn cả tuần chỉ vì không biết mở đầu thế nào. Bảo AI viết ba kiểu mở bài — tôi thấy cả ba đều không ưng, nhưng chính lúc đó tôi biết mình muốn viết gì. Nó phá được thế bí, dù tôi không dùng chữ nào của nó.

Việc đòi kiên nhẫn. Rà soát lỗi, đối chiếu số liệu giữa các bản. AI không mỏi mắt như tôi lúc 11 giờ đêm.

Thứ hỏng — và hỏng theo kiểu âm thầm

Đây là phần đáng giá nhất của thí nghiệm.

Tuần đầu tôi thấy rất năng suất. Ra được gấp đôi lượng nội dung. Tôi khá hài lòng.

Tuần thứ hai bắt đầu thấy lạ. Đọc lại thứ mình đăng, tôi không nhớ nổi mình đã nghĩ gì khi viết. Vì thật ra tôi không nghĩ — tôi duyệt.

Tuần thứ ba thì rõ hẳn. Một học viên nhắn: “Dạo này bài của thầy đọc khác khác, không biết tả sao.” Bạn ấy nói rất lịch sự. Nhưng tôi hiểu ngay bạn ấy nói gì.

Cái hỏng không nằm ở câu chữ. Câu chữ vẫn ổn, thậm chí gọn hơn trước. Cái hỏng là tôi mất dần thói quen nghĩ tới nơi tới chốn.

Viết không chỉ là ghi lại suy nghĩ. Viết chính là cách suy nghĩ. Bỏ phần viết đi, tôi tưởng mình chỉ tiết kiệm thời gian — hóa ra tôi cắt luôn phần đang giúp mình sáng ra.

Ranh giới tôi rút ra sau tháng đó

Tôi không bỏ AI. Tôi chia lại công việc theo một nguyên tắc:

Phần nghĩ — tôi giữ. Chọn chủ đề, quyết định muốn nói gì, tìm cho ra góc nhìn riêng. Đây là phần tạo ra giá trị, và cũng là phần khiến tôi giỏi lên.

Phần làm — chia đôi. Tôi viết bản thô bằng tay, AI dọn dẹp và đề xuất chỗ chưa rõ.

Phần lặp — giao hết. Định dạng, tóm tắt, chuyển thể, rà lỗi. Không tiếc gì cả.

Nghe thì như tôi dùng AI ít đi. Thực ra tôi dùng nhiều hơn trước — chỉ là dùng đúng chỗ hơn.

Nếu bạn muốn tự thử

Tôi khuyên bạn làm thí nghiệm này, nhưng thêm một bước tôi đã bỏ quên:

Mỗi tuần, đọc lại thứ mình đã gửi đi và tự hỏi: “Đây có phải thứ tôi thật sự nghĩ không?”

Nếu vài lần liên tiếp bạn ngập ngừng, đó là tín hiệu. Không phải tín hiệu để bỏ AI — mà để kéo lại phần bạn đã giao đi quá tay.

Tôi vẫn nói với học viên: công cụ tốt là công cụ làm bạn mạnh lên khi không có nó. Nếu dùng một thời gian mà bỏ ra thấy mình yếu đi, thì đó không còn là công cụ nữa — đó là cái nạng.